Waarom / doel van de activiteit

Maak een eenvoudig schepnet, vang waterdiertjes in de sloot en ontdek wat hun aanwezigheid vertelt over de waterkwaliteit.

Beschrijving van de activiteit

Water bekijken

In een sloot leeft vaak meer dan je op het eerste gezicht ziet. Helder water lijkt schoon, maar dat betekent niet altijd dat er veel leven in zit. Groen water zit vaak vol algen. Lichtgeel water met veel verschillende waterdiertjes kan juist laten zien dat er veel leven in het water zit.

Zet vooraf een paar potjes klaar met verschillend slootwater of gebruik tekeningen of foto’s van potjes water. Laat de jeugdleden eerst voorspellen welk water gezond is. Bespreek daarbij kort deze voorbeelden:

• Helder water zonder zichtbaar leven lijkt schoon, maar er is weinig voedsel en weinig leven te vinden.
• Lichtgeel water met alleen watervlooien laat zien dat er wel leven is, maar weinig variatie.
• Lichtgeel water met allerlei waterdiertjes is vaak een goed teken, omdat verschillende soorten dieren samen kunnen leven.
• Groen water vol algjes bevat veel voedingsstoffen, maar kan ook betekenen dat er te veel algengroei is en dat er minder zuurstof in het water zit.

Schepnet maken

Laat de jeugdleden een eenvoudig schepnet maken. Buig van stug ijzerdraad een ronde vorm. Maak de opening groot genoeg om goed mee te kunnen scheppen, maar niet zo groot dat het net slap wordt. Draai de uiteinden stevig om elkaar heen en bevestig het ijzerdraad eventueel aan een stok.

Knip een stuk van een nylonkous of panty af. Span dit over de ijzerdraadcirkel en naai of bind het stevig vast. Let erop dat de stof niet te strak staat, want het net moet een klein zakje vormen waarin waterdiertjes blijven hangen. Laat de jeugdleden vergelijken: hoe kleiner de mazen van het net, hoe beter kleine diertjes in het net blijven hangen.

Waterdiertjes vangen

Ga naar een veilige plek langs de sloot of vijver. Laat de jeugdleden in kleine groepjes werken. Ieder groepje vult eerst een jampotje of doorzichtig bakje met een laagje slootwater. Daarna bewegen ze het schepnet ongeveer honderd tellen rustig door het water.

Laat ze niet over de bodem schrapen. Dan komt er veel modder in het net en zijn de waterdiertjes moeilijker te zien. Het beste scheppen ze langs waterplanten, riet of de zijkant van de sloot. Daar zitten vaak veel kleine diertjes verstopt.

Na het scheppen keren ze het net voorzichtig om in het potje met water. Laat de jeugdleden goed kijken wat er in het potje zwemt, kruipt of spartelt. Gebruik eventueel een loep of witte ondergrond om de diertjes beter te zien.

Onderzoeken en vergelijken

Laat elk groepje tellen hoeveel verschillende soorten waterdiertjes ze zien. Ze hoeven niet alle namen precies te kennen. Het gaat vooral om verschillen herkennen: zwemt het diertje snel of langzaam, heeft het pootjes, lijkt het op een wormpje, springt het door het water of blijft het stil op de bodem?

Bespreek daarna de vondsten met de groep. In welk potje zat het meeste leven? Waren er veel verschillende soorten of juist heel veel van één soort? Welk water lijkt volgens hen het gezondst, en waaraan zien ze dat?

Sluit af door alle waterdiertjes voorzichtig terug te zetten in de sloot of vijver. Bespreek kort wat de jeugdleden hebben ontdekt over waterkwaliteit en waarom het belangrijk is om sloten, vijvers en ander water schoon te houden.

Benodigd materiaal

• Nylonkousen of panty’s
• Stug ijzerdraad
• Stokken of stevige takken
• Naald en stevig garen of binddraad
• Tangen
• Scharen
• Jampotjes of doorzichtige bakjes
• Loepen
• Witte bakjes of witte ondergrond
• Optioneel: zoekkaarten voor waterdiertjes
• Optioneel: voorbeeldpotjes, foto’s of tekeningen van verschillende soorten slootwater

Veiligheid

• Kies een veilige oever waar jeugdleden niet makkelijk in het water kunnen vallen.
• Spreek duidelijk af tot waar de jeugdleden mogen komen en laat niemand alleen bij het water werken.
• Begeleid het werken met tangen, scharen en ijzerdraad vanwege scherpe uiteinden.
• Laat jeugdleden na afloop hun handen wassen, zeker voordat er gegeten of gedronken wordt.
• Zet gevangen waterdiertjes na het bekijken voorzichtig terug in het water.
• Vang waterdiertjes zo kort mogelijk, zet ze terug in hetzelfde water en gebruik vangmaterialen niet op meerdere locaties om verspreiding van ziektes te voorkomen.

Tips

• Gebruik kant-en-klare schepnetten als er weinig tijd is, en laat de jeugdleden zich vooral richten op het onderzoeken van het water.
• Maak er een wedstrijd van door groepjes te laten zoeken naar de meeste verschillende soorten waterdiertjes.
• Gebruik een zoekkaart van waterdiertjes om de activiteit uitdagender te maken voor oudere jeugdleden.
• Laat oudere jeugdleden op meerdere plekken meten en vergelijken, bijvoorbeeld bij stilstaand water, stromend water en water met veel waterplanten.
• Doe deze activiteit in het voorjaar of de zomer, want dan is er vaak meer leven in het water te vinden.
• Gebruik witte bakjes om kleine diertjes beter zichtbaar te maken.
• Laat explorers vooral zelf waterkwaliteit onderzoeken, resultaten vergelijken en conclusies trekken.
• Vond je deze activiteit leuk? Doe dan ook een activiteit rond de waterkringloop, waarin jeugdleden ontdekken hoe water door de natuur beweegt en steeds opnieuw wordt gebruikt.