Waarom / doel van de activiteit

Ontdek met je ploeg hoe de maan eb en vloed veroorzaakt en voorspel wanneer het water stijgt of daalt.

Beschrijving van de activiteit

Bij eb en vloed lijkt het alsof de zee vanzelf op en neer gaat. Toch zit daar een ritme achter. In deze activiteit spelen scouts zelf aarde, maan en zee, maken ze een getijdenklok en gebruiken ze een eenvoudige getijdentabel om keuzes te maken.

De activiteit kan in een lokaal, op een plein of op een grasveld. Een kustlocatie, boot of voorkennis is niet nodig. Gebruik vereenvoudigde tijden, zodat scouts vooral het principe begrijpen.

Begin met een korte vraag aan de groep: “Wanneer is het eigenlijk vloed?” Laat scouts kort reageren. Vertel daarna dat ze gaan onderzoeken waarom er meestal twee keer per dag hoogwater en twee keer per dag laagwater is.

Verdeel de groep in ploegen. De ploegen verdienen punten door goede voorspellingen te doen, duidelijk uit te leggen en samen te werken.

Spel 1: speel aarde, maan en zee

Maak met touw, lint of stoepkrijt een grote cirkel op de grond. Eén scout staat in het midden en is de aarde. Eén scout staat buiten de cirkel en is de maan. Vier tot acht scouts staan op de cirkel en zijn het water. Leg een das, pion of kaartje bij één kant van de aarde. Dat is de haven.

Vertel dat de maan aan het water trekt. De scout die als water het dichtst bij de maan staat, doet een stap naar buiten. Daar is hoogwater. De scout precies aan de andere kant van de aarde doet ook een stap naar buiten. Daar is ook hoogwater. De scouts links en rechts blijven dichter bij de aarde. Daar is laagwater.

Laat de aarde langzaam ronddraaien. Elke keer als de haven langs een waterbult draait, roept de groep “hoogwater”. Als de haven tussen twee waterbulten in staat, roept de groep “laagwater”. Zo zien scouts dat één plek meestal twee keer per dag hoogwater en twee keer per dag laagwater heeft.

Herhaal dit met andere scouts in de rollen. Laat daarna elke ploeg in één korte zin uitleggen waarom er twee keer per dag vloed is.

Spel 2: maak een getijdenklok

Iedere ploeg krijgt een papieren bord, stuk karton of groot vel papier. Laat ze een ronde getijdenklok maken. Bovenaan zetten ze “hoogwater”. Onderaan zetten ze ook “hoogwater”. Links en rechts zetten ze “laagwater”.

Vertel dat er tussen twee momenten van hoogwater ongeveer 12 uur en 25 minuten zit. Tussen hoogwater en laagwater zit ongeveer 6 uur en 10 minuten.

Geef iedere ploeg dezelfde starttijd: “In de haven is het om 10.00 uur hoogwater.” Laat de ploegen daarna de klok invullen:

• Hoogwater: 10.00 uur
• Laagwater: ongeveer 16.10 uur
• Hoogwater: ongeveer 22.25 uur
• Laagwater: ongeveer 04.35 uur

Leg daarna uit dat het tij niet elke dag precies op hetzelfde tijdstip terugkomt. De maan staat na 24 uur nog niet op dezelfde plek ten opzichte van de aarde. Daardoor schuift het tij elke dag ongeveer 50 minuten op.

Geef de ploegen twee korte opdrachten

1. Als het vandaag om 10.00 uur hoogwater is, wanneer is het morgen dan ongeveer hoogwater?
2. Als je morgen precies om 10.00 uur terugkomt, staat het water dan even hoog?

Bespreek de antwoorden kort. Morgen is het ongeveer om 10.50 uur hoogwater. Om 10.00 uur is het water dan dus nog niet precies even hoog als vandaag.

Spel 3: tij-missie

Iedere ploeg krijgt een eenvoudige getijdentabel en vijf missiekaartjes. Ze kiezen per missie het beste moment en leggen kort uit waarom.

Gebruik deze getijdentabel:

• Hoogwater: 09.00 uur
• Laagwater: 15.15 uur
• Hoogwater: 21.30 uur
• Laagwater: 03.45 uur

Missie 1: strandjutten

Je wilt zo veel mogelijk strand zien om schelpen en aanspoelsel te zoeken. Kies je rond hoogwater of rond laagwater?

Antwoord: kies rond laagwater. Dan ligt het meeste strand droog en kun je meer vinden.

Missie 2: bootje te water laten

Je wilt een klein bootje makkelijk vanaf een steiger of trailer laten vertrekken. Kies je rond hoogwater of rond laagwater?

Antwoord: kies rond hoogwater. Dan staat er meer water en kom je makkelijker weg. In het echt hangt dit ook af van de plek.

Missie 3: zandkasteel bouwen

Je wilt dat je zandkasteel zo lang mogelijk blijft staan. Bouw je vlak voor hoogwater, vlak na hoogwater of rond laagwater?

Antwoord: bouw vlak na hoogwater en hoog genoeg op het strand. Het water trekt daarna eerst weg. Rond laagwater komt het water juist weer op.

Missie 4: vogels kijken

Je wilt vogels zien zoeken naar eten op drooggevallen slik of zand. Kies je rond hoogwater of rond laagwater?

Antwoord: kies rond laagwater. Dan vallen slik en zandplaten droog en kunnen vogels daar voedsel zoeken.

Missie 5: nachtspel aan zee

Je organiseert een spel op het strand. Waarom moet je vooraf naar het getij kijken, ook als het strand bij aankomst breed genoeg lijkt?

Antwoord: het water kan tijdens het spel opkomen. Daardoor kan het speelveld kleiner worden of kan een route onveilig worden.

Laat de ploegen hun keuzes presenteren. Geef punten voor het juiste antwoord én voor een duidelijke uitleg.

Sluit af met drie korte vragen:

• Waardoor ontstaat eb en vloed?
• Waarom is er meestal twee keer per dag hoogwater?
• Waarom is hoogwater morgen niet precies op hetzelfde tijdstip als vandaag?

Vertel tot slot dat echte getijden per plek verschillen. Wind, stroming, waterdiepte en de vorm van de kust hebben ook invloed. Gebruik bij een echte activiteit aan zee daarom altijd actuele lokale getijdeninformatie.

Benodigd materiaal

• Touw, lint of stoepkrijt om een grote cirkel te maken
• Pionnen, kaartjes of dassen voor de rollen aarde, maan, haven en water
• Papier, karton of papieren borden voor de getijdenklokken
• Splitpennen, paperclips of potloden om een wijzer te maken
• Stiften of pennen
• Missiekaartjes met situaties rond eb en vloed.Laat oudere scouts ook nadenken over de invloed van wind, omdat harde wind richting de kust het water extra kan opstuwen

Veiligheid

• Gebruik genoeg ruimte, zodat scouts niet tegen elkaar botsen tijdens het levende getijdenmodel.
• Gebruik de getijdentabel in deze activiteit alleen als oefenvoorbeeld; gebruik bij een echte activiteit aan zee altijd actuele lokale getijdeninformatie.
• Organiseer geen activiteit op droogvallende zandplaten, slikken of buitendijkse gebieden zonder deskundige begeleiding en actuele lokale informatie.

Tips

• Doe deze actiiviteit op het stand of op labelterreinen zoals Het Naaldenveld of Stealduinen voor extra beleving.
• Maak de activiteit eenvoudiger door tijden af te ronden op hele uren.
• Maak de activiteit uitdagender door echte getijdengegevens van een Nederlandse kustplaats te gebruiken.
• Gebruik een gratis online getijdentool, zoals Rijkswaterstaat Waterinfo, Het Getij, Windfinder of Tideschart, om met echte getijden van een Nederlandse kustplaats te oefenen.