Waarom / doel van de activiteit

Welpen, Scouts of Explorers maken op een creatieve manier kennis met fotografie door middel van de cyanotypetechniek. Ze leren hoe licht een afbeelding kan maken en maken zelf een uniek fotografisch kunstwerk.

Beschrijving van de activiteit

Cyanotype kunst maken is een leuke en eenvoudige manier om met behulp van zonlicht unieke kunstwerken te maken. Door voorwerpen op lichtgevoelig papier te leggen en dit bloot te stellen aan UV-licht, ontstaat er een blauw-witte afbeelding. Je kunt hiervoor bijvoorbeeld bladeren, veren, bloemen, touw, transparant verpakkingsmateriaal of andere interessante voorwerpen gebruiken.

De techniek is niet heel ingewikkeld en daardoor geschikt voor verschillende leeftijden. Welpen, Scouts en Explorers kunnen allemaal hun eigen compositie maken en experimenteren.

Stappenplan voor het maken van de cyanotypes:

stap 1: Zorg ervoor dat je in een ruimte bent waar geen direct zonlicht binnenkomt. Normale lampen kunnen wel aanstaan. Het behandelde papier is lichtgevoelig en mag daarom niet aan zonlicht of ander sterk UV-licht worden blootgesteld.

stap 2: Lees de gebruiksaanwijzing van de cyanotypechemicaliën goed door en meng de chemicaliën zoals aangegeven op de verpakking. Werk hierbij zorgvuldig en gebruik eventueel handschoenen als dit op de verpakking wordt aangeraden.

stap 3: Smeer met een kwast een dunne, egale laag van de gemengde chemicaliën op het papier. Een synthetische kwast geeft meestal een mooi en gelijkmatig resultaat. Gebruik stevig, dik papier dat geschikt is voor natte toepassingen. Probeer de laag zo dun en gelijkmatig mogelijk aan te brengen.

stap 4: Leg de ingesmeerde papieren op een donkere plek om te drogen. Zorg ervoor dat er absoluut geen direct zonlicht bij komt! Laat het papier volledig drogen voordat je verdergaat. Het papier kan eventueel al vooraf worden voorbereid, zodat het tijdens de activiteit direct gebruikt kan worden.

stap 5: Maak aan de binnenkant van het fotolijstje een mooie compositie. Je kunt hiervoor bijvoorbeeld bladeren, bloemen, veren, touw, transparant verpakkingsmateriaal, tape of fotonegatieven gebruiken. Ondoorzichtige voorwerpen houden het licht tegen en worden daardoor wit, terwijl transparante materialen verschillende tinten blauw kunnen opleveren.

stap 6: Leg het gedroogde, ingesmeerde vel papier in het fotolijstje, met daarbovenop je compositie. Duw de achterkant van het lijstje goed dicht zodat de voorwerpen tijdens het belichten niet kunnen verschuiven.

stap 7: Leg het lijstje buiten in de zon. Het papier zal langzaam van lichtgeel naar een grijzige of olijfachtige kleur veranderen. De benodigde belichtingstijd hangt sterk af van de hoeveelheid UV-licht. Als richtlijn kun je uitgaan van:

• Felle, directe zomerzon: 3 tot 8 minuten.
• Lichte bewolking of sluierbewolking: 8 tot 20 minuten.
• Zware bewolking of winterzon: 20 minuten of langer.

Het is verstandig om vooraf een test te maken, omdat de benodigde tijd per soort chemicaliën, papier en weersomstandigheden kan verschillen.

stap 8: Haal het vel papier uit het lijstje en verwijder voorzichtig de voorwerpen. Spoel het papier vervolgens goed af met koud of lauw stromend water. Hiermee worden de chemicaliën die niet door het UV-licht zijn geactiveerd weggespoeld. Tijdens het spoelen zal de afbeelding steeds duidelijker blauw worden. De delen die UV-licht hebben ontvangen worden blauw, terwijl de afgedekte delen licht of wit blijven.

stap 9: Hang de cyanotypes met bijvoorbeeld een wasknijper aan een waslijn om te drogen. Tijdens het drogen wordt de blauwe kleur vaak nog wat dieper en duidelijker.

stap 10: Als de cyanotypes helemaal droog zijn, kun je genieten van je zelfgemaakte cyanotype kunstwerk. Je kunt de werken eventueel ophangen of tentoonstellen als kleine expositie.

Voor visuele uitleg kan ik het volgende filmpje aanraden om vooraf of tijdens de activiteit te bekijken:

https://youtu.be/DQV9fyGiz4c?si=oJRwjd6PQK0Xi8zp

Benodigd materiaal

• Cyanotypechemicaliën (vaak verkrijgbaar bij een lokale kunstwinkel of online)
• Stevig, dik papier dat geschikt is voor cyanotype
• Fotolijsten
• (Synthetische) kwasten
• Voorwerpen om composities mee te maken, zoals bladeren, bloemen, veren, touw en transparant verpakkingsmateriaal
• water

Veiligheid

Voor het maken van cyanotypes werk je met chemicaliën. De gebruikte stoffen kunnen schadelijk zijn als ze worden ingeslikt of in sommige gevallen op de huid of in de ogen terechtkomen. Lees daarom altijd vooraf de veiligheidsinstructies en gebruiksaanwijzing van de specifieke chemicaliën die je gebruikt. Deze kunnen per product verschillen.

Houd goed toezicht tijdens het mengen en aanbrengen. Zorg dat de chemicaliën niet worden ingeslikt en voorkom contact met de ogen. Laat jeugdleden na afloop hun handen goed wassen. Gebruik handschoenen en andere beschermingsmiddelen wanneer dit volgens de verpakking wordt aangeraden.

Spoel gebruikte materialen na afloop goed schoon.

Tips

Maak voor de opkomst alvast een testcyanotype. Zo weet je welke belichtingstijd je met de gebruikte chemicaliën en het papier ongeveer nodig hebt. De belichtingstijd kan namelijk behoorlijk verschillen door het weer, de hoeveelheid UV-licht, het papier en de gebruikte chemicaliën.

Cyanotypes maken werkt het makkelijkst op een dag met veel zonlicht, maar ook op een bewolkte dag kan het prima. Het proces duurt dan alleen wat langer.

Laat de jeugdleden verschillende materialen uitproberen. Een groot, ondoorzichtig blad geeft bijvoorbeeld een heel ander resultaat dan een veer of een transparant stukje plastic. Vooral materialen met interessante vormen, gaatjes of transparante delen kunnen mooie resultaten opleveren.