Waarom / doel van de activiteit

Stel een knopenbord samen met verschillende knopen, splitsen en plattingen en laat per voorbeeld zien waar je die in de praktijk voor gebruikt.

Beschrijving van de activiteit

Een knopenbord is tegelijk een oefenopdracht, een decoratief werkstuk en handig instructiemateriaal voor latere opkomsten. De deelnemers oefenen verschillende knopen, splitsen en plattingen en zetten die overzichtelijk vast op een bord. Zo blijft niet alleen het eindresultaat bewaard, maar ook de kennis over de toepassing van elk voorbeeld.

Begin met een korte uitleg over het doel van het knopenbord. Laat een voorbeeld zien en bespreek hoeveel ruimte er op het bord nodig is. Spreek daarna af welke knopen, splitsen en plattingen op het bord komen. Laat de groep minimaal acht onderdelen kiezen en zorg voor een goede mix van basisknopen, pionierknopen en een paar sierlijke of afgewerkte voorbeelden.

Laat de deelnemers eerst op papier een indeling schetsen. Zet vergelijkbare onderdelen bij elkaar en houd ruimte vrij voor de naam en toepassing van elk voorbeeld. Bespreek ook of het bord vooral bedoeld is als instructiemateriaal, als decoratie of als combinatie van die twee.

Maak daarna het bord klaar. Schuur de plank glad en boor waar nodig kleine gaten om het touw aan de achterkant vast te zetten. Boor ook twee ophanggaten als het bord later opgehangen wordt. Wie liever zonder gaten werkt, kan sommige onderdelen voorzichtig vastlijmen.

Oefen daarna de gekozen technieken eerst los met oefentouw. Laat de deelnemers niet alleen de naam noemen, maar ook vertellen waar de knoop of splits voor gebruikt wordt. Zo blijft het niet bij nadoen. Een mastworp gebruik je bijvoorbeeld om een lijn aan een paal vast te zetten. Een platte knoop gebruik je om twee lijnen van gelijke dikte aan elkaar te verbinden. Een paalsteek gebruik je voor een vaste lus die niet aantrekt. Een diagonaalsjorring gebruik je wanneer twee palen niet netjes haaks op elkaar liggen.

Als de voorbeelden goed lukken, zetten de deelnemers ze definitief op het bord vast. Laat elk onderdeel netjes aantrekken en controleer of de vorm goed zichtbaar blijft. Schrijf of brand daarna de naam van elke knoop naast het voorbeeld. Voeg ook kort de toepassing toe, zoals ‘vaste lus’, ‘begin sjorring’, ‘touw afwerken’ of ‘twee palen schoren’. Zo wordt het bord later bruikbaarder bij instructie.

Kies voor dit knopenbord minimaal acht onderdelen uit de volgende lijst, of gebruik er meer als het bord groot genoeg is. Geschikte opties zijn onder andere mastworp, platte knoop, schootsteek, kruissjorring, achtvormige sjorring, timmersteek, paalsteek, diagonaalsjorring, eindsplits, Spaanse takeling, steigersjorring, halve of hele schildknoop, halve of hele sjouwerman, kroonplatting, Engelse platting, Franse platting, kabelplatting, bootmanplatting, spiraalplatting, kettingplatting of een sierknoop zoals een apeknuistje, oceaanmatje, Turkse knoop, Chinese libelle, schildpad of diamantknopje. Waterscouts kunnen ook een werpankersteek of marlsteek toevoegen.

Sluit af met een korte presentatie. Laat iedere deelnemer of subgroep een paar voorbeelden aanwijzen en uitleggen waarom die op het bord staan. Bespreek daarna of het bord duidelijk genoeg is voor iemand die deze knopen nog niet kent. Zo kunnen de deelnemers het bord meteen verbeteren en er later opnieuw mee werken.

Benodigd materiaal

Voorbereiding

• Houten plank of multiplexplaat per knopenbord
• Schuurpapier
• Potlood en liniaal
• Boormachine met dunne houtboor
• Eventueel grondverf of lak als het bord langer mee moet gaan
• Voorbeeldblad met gekozen knopen en toepassingen
• Eventueel een voorbeeldbord

Tijdens de activiteit

• Voldoende stukken touw in verschillende diktes
• Extra stukjes geslagen touw voor splitsen en takelingen
• Schaar of scherp mes voor touw
• Lijm (optioneel, als onderdelen niet met gaten worden vastgezet)
• Soldeerbout of smalle guts om namen in het hout te zetten
• Markeerstift of houtbrander als alternatief voor het schrijven van namen
• Eventueel een kous voor een oogsplits
• Doekje of borstel om houtstof weg te vegen

Veiligheid

• Werk met boren, gutsen, messen en een soldeerbout alleen onder goed toezicht en geef vooraf duidelijke instructie.
• Laat deelnemers het bord goed vastleggen of vasthouden tijdens het boren, zodat het hout niet verschuift.
• Gebruik een soldeerbout alleen op een stabiele plek en laat die na gebruik veilig afkoelen buiten bereik van deelnemers.

Tips

• Laat jongere scouts werken met alleen basisknopen en één of twee pionierknopen. Oudere scouts kunnen ook splitsen en plattingen toevoegen.
• Werk in tweetallen als niet iedereen alle technieken beheerst. De een legt de knoop, de ander controleert de vorm en noteert de toepassing.
• Gebruik resthout en oud touw als je de kosten laag wilt houden.
• Maak een themabord, bijvoorbeeld met alleen pionierknopen, alleen sierknopen of juist alleen touwafwerkingen.
• Hang het bord na afloop zichtbaar op in het clubhuis, zodat het ook bij latere opkomsten gebruikt wordt.
• Kies Eerste knopenbord als je een kortere, eenvoudigere knopenactiviteit zoekt die beter past bij bevers of jongere deelnemers.