Waarom / doel van de activiteit

Snijd een eigen set runenstaven uit hout en ontdek hoe oude symbolen uit Noord-Europa werden gebruikt om boodschappen en betekenissen vast te leggen.

Beschrijving van de activiteit

Runen zijn oude tekens die meer dan duizend jaar geleden in Noord-Europa werden gebruikt. Ze werden in hout, steen of metaal gekerfd en vormden een alfabet dat bekend staat als het Elder Futhark. Veel archeologische vondsten zijn verloren gegaan omdat runen vaak in hout werden gesneden. Toch zijn de symbolen bewaard gebleven en worden ze vandaag de dag nog steeds gebruikt om meer te leren over geschiedenis en mythologie.

Tijdens deze activiteit maken scouts of explorers hun eigen runenstaaf van hout. Elke houten staf krijgt één rune óf zelfs een bindrune. Een bindrune is een samengevoeging op basis van je eigen inzicht en creativiteit van 2 of meer runen die vervolgens een geheime betekenis krijgen.

Begin met het verzamelen van rechte takken van ongeveer één tot twee centimeter dik. Hout van bijvoorbeeld berk, wilg of een andere stevige boom werkt goed. Iedere deelnemer zaagt of knipt een stukje van de takken van ongeveer tien centimeter lang. Verwijder daarna met een zakmes voorzichtig de bast van het hout en maak de staven glad. Kleine knoesten kunnen eventueel worden weggesneden zodat het oppervlak geschikt is om in te kerven. Maak ten slotte één stuk van de hout plat door daar een gedeelte van het hout weg te snijden.

Wanneer de basis van de staven klaar zijn kiest iedere deelnemer een rune om in het hout te snijden. Met een potlood kan eerst voorzichtig de vorm worden getekend. Daarna wordt de rune met een zakmes in het hout gekerfd. De runen bestaan vooral uit rechte lijnen, waardoor ze goed in hout te snijden zijn. Het helpt om het hout stevig vast te houden of op een werkbank te leggen.

Als de rune klaar is kan het teken beter zichtbaar worden gemaakt door de inkeping in te kleuren. Dit kan met verf, stift of houtbeits. Historisch werd soms een natuurlijke kleurstof gebruikt om het teken duidelijker te maken. Laat de staven daarna goed drogen.

Wanneer alle runen klaar zijn kan de groep ze verzamelen in een zakje of doosje. Daarna kunnen de scouts of explorers experimenteren met de runen. Trek bijvoorbeeld willekeurig een rune en zoek op wat deze betekent, of verzin een verhaal waarin de symbolen een rol spelen. Bespreek na afloop samen hoe het was om met eenvoudige middelen een historisch gebruiksvoorwerp te maken en wat de groep heeft geleerd over symbolen en oude culturen.

Benodigd materiaal

• Runen alfabet (gedeeld met de deelnemers)
• Rechte takken (ongeveer 1–2 cm dik)
• Zaag of snoeischaar (om takken op lengte te maken)
• Zakmes per deelnemer
• Potlood (om runen voor te tekenen)
• Verf, houtbeits of stiften (om de runen zichtbaar te maken)
• Papier met overzicht van de 24 runen van het Elder Futhark
• Optioneel werkhandschoenen
• Optioneel schuurpapier (om de staven glad te maken)
• Stoffen zakje of klein doosje (om de runenset in te bewaren)

Veiligheid

• Werk alleen met een zakmes als deelnemers weten hoe ze dit veilig gebruiken. Geef vooraf een korte uitleg over veilig snijden.
• Snijd altijd van het lichaam af en zorg dat vingers niet in de snijrichting liggen.
• Werk op een stabiele ondergrond of tafel om uitschieten te voorkomen.
• Laat deelnemers rustig werken en voorkom dat ze dicht op elkaar zitten tijdens het snijden.
• Controleer het hout op splinters en laat scherpe randen eventueel schuren.

Tips

• Laat deelnemers eerst oefenen met snijden in een reststuk hout voordat ze hun echte rune maken.
• Het is ook mogelijk om de runenstaven af te werken door ze kort boven een vlam te houden. Het idee hierachter is dat het hout daardoor een mooi donkere gloed krijgt, terwijl de rune zelf lichtgekleurd blijft. Hiermee bereik je dus qua licht-donker het tegenovergestelde.
• Het runen alfabet bestaat uit 24 tekens. Je kan er voor kiezen om gezamenlijk een complete set te maken die later gebruikt kan worden voor spellen, verhalen of symbolische opdrachten.
• Gebruik bijvoorbeeld rechte wilgentakken die tijdens een natuurwerkdag zijn gesnoeid; zo geef je lokaal verzameld snoeihout een tweede leven als runenstaf.
• Je kan er ook voor kiezen om runen op stenen schilderen tijdens de activiteit Vind je uitdaging in runen.