Waarom / doel van de activiteit

Doe zonder voorbereiding een leuk en afwisselend programma die gaat over heemkunde, waardoor je meer te weten komt over je leefomgeving. Ontdek sagen en legendes, dialecten en bijzondere plekken in jouw woonplaats.

Beschrijving van de activiteit

Energizer 1: Legende verwisselen

Iedereen staat in een hoepel of zit op een stoel in een kring, behalve 1 persoon die in het midden staat. Iedereen krijgt nu willekeurig een legende of sage toebedeeld, en krijgt daarover een korte uitleg.

1. De Witte Wieven: Witte Wieven zweven volgens de sages door het moeras of over de heide, vaak in de schemering of in het donker. De vrouwen, of geesten, zijn in het wit gekleed, maar ‘witte’ zou ook kunnen verwijzen naar ‘wetende’ – waarzegsters dus. Als je ze met rust laat, doen ze je geen kwaad, maar je moet ze niet boos maken…
2. De Bokkenrijders: Volgens de legende waren de bokkenrijders mensen of geesten die in bendes op bokken door de lucht reden. Ze gingen op strooptocht en beroofden boerderijen en pastorieën (huizen van predikanten of pastoors). De bokkenrijders werden geassocieerd met hekserij en duivelse praktijken.
3. De Vliegende Hollander: De sage van Vliegende Hollander gaat over een spookschip dat bij Kaap de Goede Hoop rondvoer. In sommige versies van de legende had de kapitein een pact gesloten met de duivel om sneller te kunnen varen, in andere versies had hij de duivel juist uitgedaagd of beledigd. Het schip zou met bloedrode zeilen tegen de wind in varen.
4. Hansje Brinker: Hansje Brinker/de Held van Haarlem: het verhaal gaat dat een jongetje een gat in de dijk ontdekte, en dit met zijn vinger dichtstopte tot er hulp kwam om het te repareren. In 1866 publiceerde een Amerikaanse schrijver er een boek over. Zij kreeg het idee van een Franse auteur, die op zijn beurt in een Frans politiek tijdschrift had gelezen dat het in Nederland alleen lukte om de dijken te onderhouden en het land te beschermen tegen het water doordat iedere burger zich verantwoordelijk voelde.
5. Het Vrouwtje van Stavoren: De sage van het Vrouwtje van Stavoren gaat over een stinkend rijke weduwe, die ondanks haar welvaart nooit tevreden was. Ze stuurde een schipper eropuit om iets kostbaars te zoeken. Toen hij terugkwam met een lading goudgeel graan, was ze woedend en liet hem het graan overboord gooien. Een voorbijganger voorspelde haar: als ze ooit haar rijkdom zou verliezen, zou ze wensen dat ze het graan nog had. Maar ze luisterde niet. Uiteindelijk eindigde ze in grote armoede. De moraal van het verhaal kan mooi worden samengevat in het spreekwoord: Hoogmoed komt voor de val.

Voeg vooral ook verhalen of legendes uit je eigen omgeving toe!

De persoon in het midden roept één van de legendes of sagen. Iedereen met die legende of sage moet nu van plek verwisselen. De persoon die in het midden staat probeert ook een van de plekken op een stoel te bemachtigen. De persoon die als laatste overblijft heeft daardoor geen plek kunnen vinden en is de nieuwe persoon die in het midden zal staan. De persoon die eerst in het midden stond krijgt nu de legende van zijn plaatsvervanger.

Energizer 2: Dialecten ren-je-rot

In Nederland worden er in alle regio's en steken van het land verschillende dialecten en talen gesproken. Sommige van die woorden zijn best uniek en lijken niet of nauwelijks op het Nederlands. Bij dit spel gaan we in ren-je-rot stijl een aantal streekwoorden leren kennen.

Zorg ervoor dat de ploegen (achter elkaar) achter een lijn staan vanwaar 1 persoon per ploeg moet vertrekken. Op de grond aan de andere kant van de ruimte worden drie vakken getekend. Het eerste vak is A, het tweede een B en het derde een C. De leiding zegt een woord in het dialect en geeft dan 3 mogelijke antwoorden in meerkeuze: a,b of c. Dan moet per ploeg de voorste in de rij zo snel mogelijk in het juiste vak gaan staan. Diegenen die verkeerd antwoorden, krijgen (uiteraard) geen punten. Diegenen die wel in het juiste vak zijn gaan staan krijgen 1 punt. De persoon die er het eerste in het juiste vak stond krijgt een punt extra. Je moet dus niet alleen juist antwoorden, maar ook nog snel zijn.

Voorbeeldwoorden uit de provincies

• Zuid-Holland - Rotterdam "Knaapie": kledinghanger (goed) OF Wasknijper (fout) OF Pet (fout)
• Brabands "Skottelslet": BBQ (fout) OF Fruitschaal (fout) OF Vaatdoek (goed)
• Gelderland – Achterhoek "Höken": Zoenen (fout) OF Feesten (goed) OF Bukken (fout)
• Friesland "Arke": Gereedschap (goed) OF Grote boot (fout) OF Boog (fout)
• Groningingen "Aaiberd": Eierbal (fout) OR Ooievaar (goed) OF Aaibaar (fout)
• Flevoland (Urk) "Ginkie": Goed kind (fout) OF Schep (fout) OR Klein steegje (goed)
• Zeeuws: "Touter": Schommel (goed) OF Stuiterbal (fout) OF Schooltas (fout)
• Noord-Holland – Amsterdam: "Joetje": Briefje van 10 (goed) OF Afscheidsgroet (fout) OF Drankje (fout)
• Betuwe: "Knaks" Kapot (fout) OF Worstjes (fout) OF Boos (goed)
• Overijssel "Huulbessem": Huilebalk (fout) OF Stofzuiger (goed) OF Blauwe bessen (fout)
• Ter schelling: "Huiterebuit": Portemonee (fout) OF Ondefiniëerbaar voorwerp gevonden tijdens het jutten (goed) OF Verliefd (fout)
• Drente "Mighummel": Dwerghamster (fout) OF Mier (goed) OF Honingbij (fout)
• Uterecht "Dakhaas": Duif (fout) OF Kat (goed) OF Schoorsteen (fout)
• Uterecht "Zeper(d)": Mislukkeling/Slechte aankoop (goed) OF Spons (fout) OF Slijmen (fout)
• Zuid-Holland – Leids: "Ballenjatter": Scheidsrechter (fout) OF Stakke onderbroek (fout) OF Politie (goed)
• Brabant "Leut": Plezier (goed) OF Drinken (fout) OF Blokfluit (fout)

Hoofdactiviteit: Erfgoedjacht

In je woonplaats of streek zijn vaak veel bijzondere gebouwen, standbeelden en andere opvallende plekken te vinden waar je normaal gesproken zomaar langsloopt. Toch heeft bijna alles een verhaal: een gevel met bijzondere ornamenten, een monument ter nagedachtenis aan een gebeurtenis, een typisch streekproduct of een religieus gebouw. In deze activiteit gaan de deelnemers op ontdekkingstocht om die verhalen te achterhalen.

De speltak wordt verdeeld in ploegen. Elke ploeg krijgt een telefoon met een volle accu mee. Binnen een vooraf afgesproken gebied gaan zij op pad om zoveel mogelijk culturele en heemkundige elementen te vinden. Denk hierbij aan mooie gevels of architectonische details, monumenten en herdenkingstenen, plekken waar streekproducten worden verkocht of gemaakt, en religieuze gebouwen zoals kerken, kapellen of andere gebedshuizen.

Wanneer een ploeg een element heeft gevonden, maken zij er een duidelijke foto van. Daarnaast proberen zij zoveel mogelijk informatie te verzamelen. Alleen een foto levert al punten op, maar hoe meer achtergrondinformatie wordt gevonden, hoe hoger de score. Voor een foto krijgt de ploeg 1 punt, voor het correct benoemen van de locatie 2 punten, voor het noemen van een jaartal 5 punten en voor het uitleggen van de betekenis en / of historische achtergrond 10 punten. De uitleg mag kort zijn, zolang duidelijk wordt waarom dit element belangrijk is voor de woonplaats of streek.

Ploegen mogen zelf bepalen of ze van alle catagorieën een paar foto's willen of zich juist willen richten op één categorie. Wie ervoor kiest om meerdere elementen uit dezelfde categorie te verzamelen, bijvoorbeeld alleen monumenten of alleen religieuze gebouwen, wordt beloond: alle punten die binnen die categorie worden behaald, tellen dubbel. Zodra een ploeg wisselt van categorie, geldt de verdubbeling niet meer voor nieuwe vondsten. Als ze steeds voor elementen een zelfde categorie gaan loont dat omdat de punten dan steeds 2x gaan.

Na afloop komen alle ploegen weer samen op het verzamelpunt. De foto’s en informatie worden gedeeld en besproken. Zo leren de deelnemers niet alleen van hun eigen ontdekkingen, maar ook van die van anderen. De ploeg met de meeste punten wint, maar het belangrijkste resultaat is dat iedereen zijn eigen omgeving weer een beetje beter heeft leren kennen.

Benodigd materiaal

Energizer 1: Legende verwisselen

• Stoelen of hoepels
• Uitleg van de myhes en sagen (als tekst of uit het hoofd)

Energizer 2: Dialecten

• Dialectwoorden (zie voorbeeldwoorden of verzin je eigen)

Hoofdactiviteit: Erfgoedjacht

• Telefoons met camera en volle accu
• Veiligheidshesjes
• Eventueel een kaartje met het afgebakende zoekveld
• Eventueel fietsen (om sneller te plekke te zijn; van te voren communiceren)

Veiligheid

• Laat de scouts op het verkeer letten door dit als duidelijke instructie mee te geven voordat ze op pad gaan. Zeker als je op andere dingen gaat letten kan je afgeleid zijn.
• Kleed je op het weer.

Tips

• Energizer 2: als je het leuk vind om toch iets van voorbereiding te doen, kan je ook steekwoorden uit je eigen streek opzoeken.
• Hoofdactiviteit: heb je nog wel de tijd om te communiceren richting de jeugdleden en ligt je clubhuis wat verderaf, dan kan je de jeugdleden vragen om op de fiets te komen.
• Leuk activiteit om te doen om nog snel het oude insigne Heemkundige te behalen voordat deze niet langer in de Scoutshop te koop is.