Waarom / doel van de activiteit
Ga met pion en dobbelsteen over het speelbord, pak vragenkaarten en bespreek situaties over alcohol, roken en drugs.
Beschrijving van de activiteit
Het middelengebruik onder jongeren in Nederland, vooral alcoholgebruik, is hoog en heeft schadelijke gevolgen. Jongeren met een lager IQ beginnen vaak eerder met middelengebruik en gebruiken meer dan leeftijdsgenoten. Ze overzien de gevolgen minder goed, zijn kwetsbaarder voor problematisch gebruik, minder weerbaar en gevoeliger voor groepsdruk. Daarom is het belangrijk hen op een praktische, interactieve en laagdrempelige manier te informeren over de effecten en risico's van roken, alcohol en drugs. Een spel dat aansluit bij hun niveau en belevingswereld is hiervoor ideaal!
Waarom dit spel?
Dit spel helpt om op een speelse, laagdrempelige manier in gesprek te gaan over alcohol en drugs. Deze onderwerpen zijn soms lastig bespreekbaar. Het spel biedt bovendien inzicht in hoe jongeren over middelengebruik denken en welke ervaringen ze ermee hebben.
Een goede spelleider is onmisbaar. Die bepaalt het tempo, geeft achtergrondinformatie en begeleidt de gesprekken. Je kunt deze rol zelf vervullen of bijvoorbeeld een preventiewerker van een instelling voor verslavingszorg, de GGD of het Trimbos-instituut uitnodigen.
Voorbereiding en tips voor de spelleider
Om middelengebruik bespreekbaar te maken, is een open houding belangrijk. Toon begrip voor wat er bij jongeren leeft en zorg voor een veilige omgeving waarin ze vrijuit durven praten. Enkele tips:
- Benadruk dat iedereen mag meedoen en kan zeggen wat die wil, ook zonder veel kennis van alcohol of drugs.
- Benader jongeren open en onbevooroordeeld. Laat je eigen mening niet overheersen, zodat jongeren hun standpunten durven delen.
- Spreek af dat wat binnen de groep besproken wordt, niet wordt doorverteld. Maak duidelijk dat je zelf ook vertrouwelijk omgaat met wat je hoort.
- Accepteer verschillende meningen en laat jongeren zelf oplossingen bedenken.
- Spreek vooraf groepsregels af, zoals: respecteer elkaars mening zonder iemand uit te lachen, laat elkaar uitpraten, vertel niets door en dwing niemand iets te delen.
- Waardeer de inzet, antwoorden en vaardigheden van jongeren zo positief mogelijk.
- Vertel dat jongeren vragen die ze liever niet in de groep stellen, ook na afloop of op een ander moment kunnen stellen.
Luister goed, stel vervolgvragen en moedig jongeren aan om door te praten. Het is niet erg als het spel daardoor stilligt: het gesprek is immers het belangrijkste. Geef jongeren ruimte om hun eigen standpunt over middelengebruik te bepalen, maar blijf duidelijk over de boodschap: stel het gebruik van alcohol en drugs zo lang mogelijk uit!
Spelverloop
Leg vooraf uit wat de kleuren, meerkleurige vakken en afbeeldingen op het speelbord betekenen. Iedere speler kiest een pion. Wie het hoogst gooit, begint bij start.
De speler gooit de dobbelsteen, verplaatst de pion en pakt een kaart met dezelfde kleur als het vak. De speler of spelleider leest de kaart hardop voor:
- Wat weet jij? Beantwoord de vraag.
- Wat doe jij? Vertel wat je in de beschreven situatie zou doen.
- Wat vind jij? Geef je mening.
- Waar of niet waar? Geef aan wat je denkt en waarom.
Vraag daarna aan de andere spelers wat zij zouden doen of vinden. Op een meerkleurig vak mag de speler zelf een kaartsoort kiezen.
Er zijn drie bijzondere vakken. De spelleider leest de bijbehorende opdracht voor:
- Coffeeshop: Je staat voor een coffeeshop. Ga je naar binnen of niet? Sla een beurt over om daarover na te denken.
- Kater: Je hebt gisteren te veel alcohol gedronken en hebt nu een kater. Sla een beurt over om bij te komen.
- Alcoholvrij feest: Je geeft een alcoholvrij feestje. Wat goed! Als beloning mag je nog een keer gooien.
Zijn jullie uitgepraat of is de opdracht uitgevoerd? Leg de kaart dan onderop de stapel en laat de volgende speler gooien. Wie als eerste over de finish komt, wint!
De speelkaarten
Wat verkopen ze bij een coffeeshop? In een coffeeshop worden hasj en wiet verkocht aan mensen van 18 jaar en ouder.
Wat is verslaving? Verslaving betekent dat je niet zonder een middel kunt. Je hebt er steeds zin in en kunt je ziek voelen als je het niet gebruikt.
De werking van een drug is iedere keer anders. Hoe komt dat? Drugs zoals hasj en wiet versterken je gevoelens. Voel je je ongelukkig, dan kun je je na gebruik nog slechter voelen. Voel je je goed, dan kan dat gevoel sterker worden. Bij paddo's werkt dat ook zo: als je je niet prettig voelt, kun je in een 'bad trip' belanden. De werking hangt ook af van andere factoren, zoals of je goed hebt gegeten, geslapen en bij vertrouwde vrienden bent.
Wat zijn stimulerende (energiegevende) drugs? Kun je voorbeelden geven? Stimulerende drugs geven je het gevoel dat je meer energie hebt. Voorbeelden zijn cocaïne, XTC, speed, cafeïne (koffie en energydrink) en tabak.
Wat zijn verdovende drugs? Kun je voorbeelden geven? Verdovende drugs maken je slaperig en hebben een verdovend effect. Voorbeelden zijn alcohol, GHB, hasj, wiet en heroïne.
Wat zijn hallucinerende drugs? Kun je voorbeelden geven? Hallucinerende drugs veranderen hoe je hoort, ziet, ruikt en voelt. Voorbeelden zijn paddo's, LSD, XTC, hasj en wiet.
Wanneer merk je dat iemand verslaafd raakt? De volgende signalen kunnen wijzen op een beginnende verslaving:
- Niet genoeg hebben aan één of twee drankjes.
- Steeds beloven te stoppen, maar daar niet in slagen.
- Lichamelijke problemen krijgen.
- Afspraken niet nakomen.
- Ruzie met familie over drank of drugs.
- Ontwenningsverschijnselen krijgen.
Mag je alcohol drinken als je medicijnen gebruikt? Alcohol combineren met medicijnen kan gevaarlijk zijn. Sommige medicijnen worden door alcohol sneller afgebroken in de lever en werken daardoor minder goed. Andere blijven juist langer in je lichaam, omdat de lever eerst alcohol afbreekt. Dit kan tot een overdosis leiden. Bespreek alcoholgebruik bij medicatie daarom eerst met je ouders, begeleiders of huisarts.
Wat zorgt ervoor dat alcohol sneller uit je lichaam gaat? A. Koffie drinken. B. Frisse lucht. C. Niets helpt. Antwoord C is goed. De lever doet ongeveer 1 tot 1,5 uur over het afbreken van een standaardglas alcohol. Dat proces kun je niet versnellen.
Waarom drinken mensen alcohol? Bijvoorbeeld omdat ze het lekker, leuk, ontspannend of gezellig vinden.
Wat zijn de risico's van te veel alcohol drinken?
- Je kunt dingen doen die je anders niet zou doen, zoals onveilige seks.
- Je kunt onverschillig worden tegenover andere mensen, school of werk.
- Vaak te veel drinken kan gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals leveraandoeningen en hersenbeschadiging.
- Heel veel drinken op één avond kan je ademhaling en hartslag sterk vertragen, waardoor je door alcoholvergiftiging in coma kunt raken. Als je ademhaling stopt of je een hartaanval krijgt, kun je zelfs overlijden.
Waar komt alcohol allemaal in je lichaam? Alcohol gaat via je mond en slokdarm naar je maag en darmen. Daar wordt een deel opgenomen in je bloed, dat de alcohol naar je hersenen, lever en de rest van je lichaam vervoert.
Hoe lang blijft de alcohol uit één standaardglas bier in je lichaam? A. 1,5 uur. B. 3 uur. C. 4 uur. Antwoord A is goed: ongeveer 1,5 uur.
Het is verboden om met alcohol op een auto, fiets of scooter te rijden. Waarom denk je dat? Je reageert trager, ziet minder, kunt je slechter concentreren en schat situaties verkeerd in.
Bij een groep vrienden drink je soms meer dan de bedoeling was. Herken je dat? Hoe komt dat? Bijvoorbeeld door groepsdruk of doordat je moeilijk nee kunt zeggen.
Is meeroken net zo slecht voor je gezondheid als zelf roken? Ja, meeroken is volgens de oorspronkelijke spelkaart net zo schadelijk als zelf roken, omdat 85% van de sigarettenrook in de lucht terechtkomt.
Wat zijn de effecten van blowen? Rode ogen, versnelde hartslag, warme of koude handen en voeten, droge mond, verslapte spieren, vreetkick, lachkick, slaperigheid, versterking van je stemming, vergeetachtigheid en verminderde concentratie.
Hoe lang werkt een blowtje? Ongeveer 2 tot 3 uur. Als je hasj of wiet eet, bijvoorbeeld in spacecake, kan het effect 5 tot 12 uur aanhouden.
Welke vervelende gevoelens kun je krijgen van blowen? Hasj en wiet versterken je gevoelens. Als je je slecht voelt, kun je je nog slechter gaan voelen. Bij te veel gebruik kun je angstig, neerslachtig, duizelig of misselijk worden, in paniek raken of zelfs flauwvallen. Dit wordt 'flippen' genoemd. Mensen met aanleg voor psychische of psychiatrische stoornissen lopen extra risico: hasj en wiet kunnen deze problemen veroorzaken of verergeren.
Wat is een spacecake? Een cake waarin hasj of wiet is verwerkt.
Kun je aan het tekentje op een XTC-pil zien hoe de pil werkt? Nee, een XTC-pil kan allerlei stoffen bevatten. Het tekentje zegt niets over de inhoud. XTC zorgt ervoor dat geluksstofjes in je hersenen in één keer vrijkomen, waardoor je je blij voelt. Maar hoe voel je je daarna? Na gebruik kun je je leeg en somber voelen.
Wat voelt iemand die cocaïne snuift? Je krijgt tijdelijk meer energie, voelt je opgewekt, vrolijk en zelfverzekerd. Je hart gaat sneller kloppen. Maar wat gebeurt er na dat blije gevoel? Na gebruik kun je je leeg en somber voelen.
Is energydrink ongezond? Energydrink bevat cafeïne, een stimulerend middel dat je concentratie verhoogt en vermoeidheid onderdrukt. Te veel cafeïne kan slapeloosheid, uitdroging, rusteloosheid en maagklachten veroorzaken. Bovendien bevatten deze drankjes vaak veel suiker, wat slecht is voor je tanden en kan bijdragen aan gewichtstoename. Er bestaan ook sportdrankjes. Deze bevatten meestal geen cafeïne, maar wel veel suiker. Je kunt ze daarom het beste alleen na het sporten drinken, waarvoor ze bedoeld zijn.
Wat voel je als je speed hebt gebruikt? Meer energie, alertheid, een opgejaagd gevoel, beweeglijkheid en meer zelfvertrouwen. Speed kan je lichaam uitputten.
Wat zijn paddo's? Paddo's zijn speciale paddenstoelen die je anders laten zien, voelen, horen en ruiken. Je gaat hallucineren.
Wat is GHB? GHB is een doorzichtige, chemische vloeistof met een zoute smaak. Het wordt meestal gemengd met een ander drankje en werkt na 5 tot 30 minuten. GHB is verdovend en sterk verslavend.
Wat kan er gebeuren als iemand GHB in je drankje doet? GHB staat bekend als 'verkrachtingsdrug'. Soms wordt het tijdens het uitgaan ongemerkt in een drankje gedaan om iemand te verdoven en seksueel te misbruiken. Zulke verhalen komen vaker voor dan de situaties zelf. Je kunt suf en slaperig worden en je achteraf weinig herinneren. GHB smaakt erg zout en is volgens de oorspronkelijke spelkaart vaak te proeven als je geen alcohol hebt gedronken.
Ken jij iemand die weleens te veel drinkt of drugs gebruikt? Kun je daar iets meer over vertellen?
Wat doe jij?
Bespreek met de spelers de volgende situaties:
- Je vrienden zeggen dat één keer drugs proberen geen kwaad kan. Wat doe je?
- Je vrienden gebruiken drugs die jij niet kent en vragen of je ook wilt. Wat doe je?
- Waar ga je heen als je vragen hebt over alcohol of drugs?
- Stel dat je een keer drugs hebt geprobeerd. Houd je dat geheim of vertel je het aan anderen?
- Wat zou je doen als een vriend drugs heeft gebruikt en heel bang is geworden?
- Je wilt geen drugs gebruiken. Hoe zeg je dat tegen je vrienden?
Benodigd materiaal
- Zelf gemaakt speelbord
- Kaartjes met vragen
- Eventueel contacten met GGD of Trimbos-instituut
Veiligheid
- Zorg voor een sfeer waarin jongeren zich veilig voelen om over alcohol en drugs te praten.
Tips
- Maak er eventueel een dagprogramma van door iemand van de GGD of iemand met ervaring met verslaving uit te nodigen om diens verhaal te delen.
- Gebruik productinformatie over verschillende verslavende middelen.
- Deze activiteit heeft betrekking op het duurzame ontwikkelingsdoel: Doel 3 Goede gezondheid en welzijn.

