Waarom / doel van de activiteit

Bewerk hout tot een Hnefataflspel en probeer daarna de omsingelde Vikingkoning te laten ontsnappen of gevangen te nemen.

Beschrijving van de activiteit

Hnefatafl behoort tot een familie van ongelijke strategiespellen die tijdens de Vikingtijd in Scandinavië en andere delen van Noord-Europa werden gespeeld. Bij opgravingen zijn speelborden en speelstukken van verschillende materialen gevonden. De ene speler verdedigt een koning met een kleine groep krijgers, terwijl de andere speler met een tweemaal zo groot leger aanvalt. Deze activiteit gebruikt een eenvoudige reconstructie op een bord van zeven bij zeven vakken.

Voorbereiding

Zaag voor ieder tweetal of drietal een plaatje multiplex van 21 bij 21 centimeter. Laat dit voor welpen vooraf door de begeleiding doen. Zet één of meer zaagplekken klaar. Klem iedere verstekbak stevig vast op een werkbank of stevige tafel. Leg per spelset een gladgeschaafde vierkante lat van minimaal 40 centimeter klaar.

Maak vooraf een voorbeeldspel en print de beginopstelling en spelregels.

Het spel maken

Verdeel de deelnemers in tweetallen of drietallen. Bij een drietal kan één deelnemer het bord bewerken en kunnen de anderen de speelstukken maken. Laat hen regelmatig van taak wisselen.

Schuur eerst het bord, de randen en de hoeken glad. Zet langs iedere zijde op 3, 6, 9, 12, 15 en 18 centimeter een potloodstreepje. Verbind de tegenover elkaar liggende streepjes met een liniaal. Zo ontstaat een bord van zeven bij zeven gelijke vakken. Controleer de lijnen en trek ze daarna over met een donkere acrylmarker.

Versier het middelste vak als de troon van de koning. Markeer de vier hoekvakken als veilige burchten waarheen de koning kan ontsnappen. Gebruik bijvoorbeeld geometrische lijnen, vlechtpatronen of eenvoudige runentekens, maar houd de vakken goed herkenbaar.

Maak de speelstukken uit een gladgeschaafde vierkante lat van 20 bij 20 millimeter. Meet vanaf het uiteinde eerst 4 centimeter af voor de koning en teken de zaaglijn rondom af met een winkelhaak. Klem het lange deel van de lat vast in de verstekbak en zaag over de lijn. De koning wordt zo één blok van 2 bij 2 bij 4 centimeter: tweemaal zo hoog als de andere speelstukken.

Meet daarna steeds opnieuw 2 centimeter vanaf het pas afgezaagde uiteinde. Zaag op deze manier twaalf blokjes van ongeveer 2 bij 2 bij 2 centimeter. Door ieder blokje afzonderlijk af te meten, hebben verschillen door de dikte van de zaagsnede geen invloed op de volgende blokjes.

Schuur alle vlakken, randen en hoeken glad. Geef acht blokjes dezelfde donkere kleur of hetzelfde teken voor de aanvallers. Geef vier blokjes een andere kleur en een duidelijk ander teken voor de verdedigers. Teken een kroon op de hoge koning. Gebruik zowel kleuren als symbolen, zodat de partijen altijd goed van elkaar te onderscheiden zijn.

Beginopstelling

A staat voor aanvaller, V voor verdediger, K voor koning en B voor een veilige hoekburcht.

B · · A · · B
· · · A · · ·
· · · V · · ·
A A V K V A A
· · · V · · ·
· · · A · · ·
B · · A · · B

Spelregels

Rollen en doel: Eén speler bestuurt de acht aanvallers. De andere speler bestuurt de koning en de vier verdedigers. De verdedigers winnen zodra de koning een van de vier hoekburchten bereikt. De aanvallers winnen zodra zij de koning gevangennemen.

Beurt en verplaatsen: De aanvallers beginnen. Daarna verplaatsen de spelers om de beurt één speelstuk. Ieder speelstuk mag horizontaal of verticaal over zoveel lege vakken bewegen als de speler wil. Diagonaal bewegen en over andere speelstukken springen mag niet.

Bijzondere vakken: Alleen de koning mag op de troon en de vier hoekburchten eindigen. Nadat de koning de troon heeft verlaten, mag geen enkel speelstuk daar stoppen en mag de koning niet terugkeren. Speelstukken mogen wel over de lege troon bewegen.

Een krijger gevangennemen: Een krijger wordt gevangengenomen wanneer die na een zet horizontaal of verticaal tussen twee vijandelijke speelstukken staat. Verwijder de krijger direct van het bord. De lege troon en de vier hoekburchten mogen hierbij de plaats van een tweede vijandelijk speelstuk innemen. Met één zet kunnen meerdere krijgers worden gevangen en ook de koning mag op deze manier een aanvaller gevangennemen.

Een speelstuk mag zonder gevaar tussen twee vijanden gaan staan. Het wordt alleen gevangen wanneer de tegenstander de insluiting met een nieuwe zet voltooit.

De koning gevangennemen: Staat de koning op de troon, dan moeten de aanvallers hem aan alle vier de kanten insluiten. Staat hij direct naast de troon, dan zijn drie aanvallers nodig en sluit de troon de vierde kant af. Op alle andere vakken wordt de koning net als een gewone krijger tussen twee aanvallers gevangengenomen.

Kan een speler geen geldige zet meer doen, dan verliest die speler het spel.

Laat ieder tweetal minstens twee rondes spelen en na de eerste ronde van rol wisselen. Bij een drietal controleert de derde deelnemer tijdens de eerste ronde de zetten en vangsten. Wissel daarna door. Bespreek welke partij het gemakkelijkst leek, welke routes de koning hielpen ontsnappen en hoe de aanvallers deze routes konden afsluiten.

Themaverhaal welpen

Bij de Emaarate ruïne vindt Kaa een houten bord met rechte lijnen en twee ongelijke groepen speelstukken. Omdat Kaa graag verbanden legt en vooruitdenkt, ontdekt hij dat het een Vikingstrijd voorstelt waarin een kleine groep de koning tegen een groter leger beschermt. Hij daagt de welpen uit het spel na te maken en een veilige route voor de koning te vinden.

Benodigd materiaal

Per spelset:

• Plaatje multiplex van 21 bij 21 centimeter en ongeveer 6 tot 9 millimeter dik
• Gladgeschaafde vierkante vurenhouten lat van 20 bij 20 millimeter en minimaal 40 centimeter lang
• Schuurpapier met korrel 120 en 180
• Potlood en gum
• Liniaal
• Acrylmarkers of watergedragen acrylverf in contrasterende kleuren
• Kwasten
• Werkonderlegger
• Afgedrukte beginopstelling en spelregels
• Stoffen zakje voor het bewaren van de speelstukken

Gedeeld:

• Voorbeeldspel
• Stevige werkbank of tafel
• Verstekbak
• Fijngetande kapzaag of kleine handzaag
• Lijmklemmen of snelspanklemmen
• Extra stuk vierkante lat als reservemateriaal
• Eventueel kleurloze watergedragen lak

Veiligheid

• Klem de verstekbak en de lange lat stevig vast en houd handen ruim achter de zaagsnede.
• Laat steeds één welp zagen onder directe begeleiding en laat het afgezaagde blokje los in de verstekbak vallen.
• Laat de begeleiding het laatste korte deel van een lat zagen als dit niet meer veilig kan worden vastgeklemd.
• Controleer al het hout op splinters en laat de randen en hoeken zorgvuldig gladschuren.
• Gebruik kindvriendelijke watergedragen verf en laat het spel volledig drogen voordat ermee wordt gespeeld.

Tips

• Teken voor jonge welpen of bij weinig tijd de speelstukken en het raster alvast dun met potlood op het bord.
• Laat explorers ook het bord op maat zagen of de lijnen met een houtbrandpen aanbrengen.
• Gebruik acrylmarkers in plaats van verf wanneer de deelnemers tijdens dezelfde opkomst met het spel willen spelen.
• Gebruik naast kleuren ook verschillende symbolen, zodat de partijen altijd goed te onderscheiden zijn en ze hun eigen creativiteit erin kwijt kunnen.
• Deze activiteit bevat de uitwerking voor de kleinere Brandubh variant. Deze vraagt minder zaagwerk, speelt sneller en is overzichtelijker voor welpen. Het je scouts of ouder met meer tijd is de Fetlar- en Copenhagenvariant een leuke uitbreiding. Gebruik kan de volgende 11×11-opstelling.

B · · A A A A A · · B
· · · · · A · · · · ·
· · · · · · · · · · ·
A · · · · V · · · · A
A · · · V V V · · · A
A A · V V K V V · A A
A · · · V V V · · · A
A · · · · V · · · · A
· · · · · · · · · · ·
· · · · · A · · · · ·
B · · A A A A A · · B