Waarom / doel van de activiteit

Vlecht van soepele wilgentenen een stevige mattenklopper die je op kamp meteen kunt gebruiken.

Beschrijving van de activiteit

Maak een eenvoudige mattenklopper van wilgentenen, geïnspireerd op traditionele gevlochten mattenkloppers. Het is een praktisch gebruiksvoorwerp dat op kamp goed van pas komt, bijvoorbeeld om een deurmat, picknickkleed of decorstuk uit te kloppen. Tegelijk leren deelnemers werken met natuurlijk materiaal, spanning opbouwen in een constructie en een eenvoudige vlechttechniek toepassen.

Begin met de voorbereiding. Leg de wilgentenen ruim van tevoren in een teiltje, emmer of speciekuip met water, zodat ze soepel worden en minder snel breken. Verse tenen hebben vaak genoeg aan ongeveer 12 uur weken, drogere tenen eerder 24 uur of langer. Test altijd vooraf of een teen geschikt is: die moet goed kunnen buigen zonder te knakken. Zorg dat de tenen tijdens het werken niet uitdrogen. Haal daarom steeds alleen het materiaal uit het water dat meteen gebruikt wordt. Laat de leiding vooraf ook alvast één voorbeeld maken, zodat deelnemers goed kunnen zien waar ze naartoe werken.

Sorteer per deelnemer een set wilgentenen. Werk het prettigst met twee extra lange, stevige maar nog buigzame tenen voor de basisvorm en een paar dunnere, soepele tenen voor het vastzetten en het vlechtwerk. Houd voor de basis rekening met tenen van ongeveer 120 tot 140 centimeter, zodat er genoeg lengte is voor zowel de lus als het handvat. Voor het vlechtwerk zijn dunnere tenen van ongeveer 80 tot 120 centimeter handig. Leg uit dat niet elke wilgenteen even bruikbaar is: te dikke of te droge tenen werken lastig en breken sneller.

Geef daarna een korte uitleg en laat het voorbeeld zien. Vertel dat de mattenklopper bestaat uit een handvat met daaraan een platte, ovale klopper. De vorm hoeft niet overal exact gelijk te zijn, maar moet wel stevig, plat en goed hanteerbaar worden. Laat deelnemers vooral stap voor stap meedoen in plaats van alles ineens te onthouden.

Laat iedere deelnemer twee lange wilgentenen nemen en deze naast elkaar leggen. Bind ze aan één kant stevig samen op ongeveer 15 centimeter van het uiteinde. Dat wordt het begin van het handvat. Draai de twee lange delen vanaf dat punt een stukje om elkaar heen, zodat een stevig handvat ontstaat van ongeveer 20 tot 25 centimeter. Help deelnemers hierbij als dat nodig is, want dit begin bepaalt voor een groot deel hoe stevig de mattenklopper uiteindelijk wordt.

Buig daarna de resterende lengte van de twee tenen naar voren en vorm een platte ovale lus. Houd de kop liever vrij compact, zodat hij stevig blijft en makkelijker te maken is. Een kop van ongeveer 18 tot 22 centimeter lang en 12 tot 16 centimeter breed werkt voor de meeste deelnemers prettig. Breng de uiteinden terug naar het handvat en zet ze daar stevig vast door ze om het handvat heen te wikkelen. Gebruik eventueel een dunne wilgenteen of een stukje jute- of sisaltouw om alles goed te fixeren. Controleer of de lus plat blijft en niet scheef trekt.

Daarna volgt het vlechtwerk dat de lus steviger maakt. Neem een dunne, soepele wilgenteen en bevestig die onderaan bij het handvat. Leid de teen vervolgens steeds van de ene zijkant van de lus naar de andere en sla hem telkens strak om het frame heen, zodat er dwarsverbindingen ontstaan. Trek elke slag goed aan en schuif de slagen dicht tegen elkaar aan. Herhaal dit met meerdere dunne tenen tot het slagvlak stevig genoeg is. Het hoeft niet perfect symmetrisch te zijn, zolang de mattenklopper maar stevig in vorm blijft en prettig in de hand ligt.

Controleer tussendoor steeds of de kop mooi plat blijft. Steken er uiteinden uit, buig die dan netjes naar binnen of knip ze kort af. Voelt de mattenklopper nog slap of los, voeg dan nog een paar extra verbindingen toe of zet begin- en eindpunten extra vast met een dun stukje touw. Laat de mattenklopper daarna minstens één dag drogen op een luchtige plek. Tijdens het drogen wordt hij steviger en vaster van vorm. Bewaar hem daarna niet direct naast een verwarming of op een heel droge plek, zodat het materiaal minder snel uitdroogt en scheurt.

Sluit de activiteit af door de resultaten met elkaar te vergelijken. Welke vorm ligt fijn in de hand? Welke constructie voelt stevig aan? Welke wilgentenen werkten prettig en welke juist niet? Zo ontdekken deelnemers dat materiaalkeuze, spanning en vorm veel invloed hebben op een eenvoudig gebruiksvoorwerp. Hang na afloop een mat of kleed over een lijn, hek of tak en probeer de mattenkloppers rustig uit. Zo merken deelnemers meteen dat wat ze gemaakt hebben ook echt bruikbaar is.

Benodigd materiaal

• Per deelnemer 2 stevige wilgentenen van ongeveer 120 tot 140 cm
• Per deelnemer 3 tot 5 dunnere wilgentenen van ongeveer 80 tot 120 cm
• 1 of meer teilen, emmers of een speciekuip met water
• 1 snoeischaar of heggenschaar per 2 tot 4 deelnemers
• Jute touw of dun sisaltouw als reservemateriaal
• Eventueel werkhandschoenen (optioneel, vooral bij stugger hout)
• Voorbeeld van een mattenklopper
• Stappenplan of voorbeeldfoto's
• Oude handdoeken of een zeil op tafel of op de grond

Veiligheid

• Laat snoei- of heggenscharen alleen gebruiken op een vaste plek en met voldoende ruimte om elkaar heen. Spreek af dat deelnemers ermee blijven staan en niet rondlopen.
• Werk met soepele, natgemaakte tenen. Droge of te dikke tenen breken sneller en kunnen terugveren in iemands gezicht.
• Leg uit dat wilgentenen kunnen terugveren bij het buigen. Laat deelnemers daarom van hun gezicht af werken en afstand houden tot elkaar.
• Gebruik de mattenklopper alleen voor matten, kleden en doeken, niet om naar elkaar te slaan. Spreek dit vooraf duidelijk af.

Tips

• Voor jongere speltakken: knip al het materiaal vooraf op maat en maak het begin van het handvat alvast klaar. Dan ligt de focus op buigen en vlechten.
• Voor oudere speltakken: laat deelnemers zelf geschikte wilgentenen selecteren en laat ze experimenteren met verschillende vormen van het slagvlak.
• Wanneer gebruik je de mattenklopper het best: vooral bij droge matten, picknickkleden, dekens of decorstukken. Hang het materiaal eerst over een lijn, hek of tak en klop met rustige slagen het stof eruit. Gebruik de mattenklopper niet op kwetsbare stoffen of op spullen die nog nat en modderig zijn, want dan sla je het vuil er juist verder in.
• Verzamel de wilgentenen rond Natuurwerkdag of NLdoet.
• Een andere makkelijkere maak-activiteit waarbij je ook een practisch gebruiksvoorwerp maakt van natuurmaterialen is Takkenbezem.