Waarom / doel van de activiteit

Snijd een eigen set runenstaven uit hout en ontdek hoe oude symbolen uit Noord-Europa werden gebruikt om boodschappen en betekenissen vast te leggen.

Beschrijving van de activiteit

Runen zijn oude tekens die meer dan duizend jaar geleden in Noord-Europa werden gebruikt. Ze werden in hout, steen of metaal gekerfd en vormden een alfabet dat bekend staat als het Elder Futhark. Veel archeologische vondsten zijn verloren gegaan omdat runen vaak in hout werden gesneden. Toch zijn de symbolen bewaard gebleven en worden ze vandaag de dag nog steeds gebruikt om meer te leren over geschiedenis en mythologie.

Tijdens deze activiteit maken scouts of explorers hun eigen runenstaaf van hout. Elke houten staf krijgt één rune óf zelfs een bindrune. Een bindrune is een samengevoeging op basis van je eigen inzicht en creativiteit van 2 of meer runen die vervolgens een persoonlijke en geheime betekenis krijgen.

Begin met het verzamelen van dode, maar nog wel mooie, rechte takken van ongeveer één tot twee centimeter dik. Hout van bijvoorbeeld berk, wilg of een andere stevige boom werkt goed. Iedere deelnemer zaagt of knipt een stukje van de takken van ongeveer tien centimeter lang. Probeer hierbij knoesten in je te gebruiken stukje hout te voorkomen. Eventueel kan je daarna met een zakmes voorzichtig de bast van het hout verwijderen, maar de bast kan ook juist een mooi naturlijk uiterlijk geven. Haal dan met schuurpapier eventuele rafelende randjes eraf. Mochten er toch nog kleine knoesten tevoorschijn komen, kunnen die worden weggesneden zodat het oppervlak geschikt is om in te kerven. Maak ten slotte bij één stuk van het hout een soort platte inkeping door een gedeelte van het hout weg te snijden. Je kan hiervoor het beste de forehand grip gebruiken, omdat je daarmee met zowel kracht als controle de inkeping kan maken en je niet het mes maar het hout beweegt wat veiliger is.

Wanneer de basis van de staven klaar zijn kiest of ontwerpt iedere deelnemer een rune om in het hout te snijden. Met een potlood kan eerst voorzichtig de rune op het hout worden getekend. Kerf daarna de rune met een zakmes in het hout. Houd het mes hiervoor als een potlood met de wijsvinger boven op het lemmet vast, en gebruik de punt van het mes om de rune in het hout te snijden. De runen bestaan vooral uit rechte lijnen, waardoor ze goed in hout te snijden zijn.

Als de rune klaar is kan de rune beter zichtbaar worden gemaakt door de inkeping in te kleuren. Het is mogelijk om de groeven simpel met wat aarde te vullen. Als je het uitgebreider wil aanpakken kan dit ook met verf of houtbeits. Historisch werd soms een natuurlijke kleurstof gebruikt om het teken duidelijker te maken. Laat de staven daarna goed drogen.

Wanneer alle runen klaar zijn kan de groep ze verzamelen. Daarna kunnen de scouts of explorers experimenteren met de runen. Trek bijvoorbeeld willekeurig een rune en zoek op wat deze betekent, of verzin een verhaal waarin de symbolen een rol spelen. Bespreek na afloop samen hoe het was om met de juiste techniek van houtbewerking een historisch voorwerp te maken.

Benodigd materiaal

• Runen alfabet met de 24 runen van het Elder Futhark (gedeeld met de deelnemers)
• Rechte takken (ongeveer 1–2 cm dik, te vinden in het bos)
• Zaag of snoeischaar (om takken op lengte te maken)
• Schuurpapier
• Zakmes per deelnemer (vraag deelnemers om hun eigen zakmes mee te nemen als ze die hebben)
• Potlood (om de gekozen rune of ontworpen bindrune te schetsen)
• Eventueel Verf of houtbeits (om de runen zichtbaar te maken)
• Eventueel stoffen zakje of klein doosje (om de runenset in te bewaren)

Veiligheid

• Werk alleen met een zakmes als deelnemers weten hoe ze dit veilig gebruiken. Geef vooraf een korte uitleg over veilig snijden en controleer of de messen scherp, schoon en stevig zijn.
• Als je je mes niet gebruikt, klap je het dicht of plaats je het in de schede.
• Snijd altijd van het lichaam af en zorg dat vingers niet in de snijrichting liggen. Maak gebruik van de mesgrepen welke je kan terugvinden op internet en in het zakboekje scouts.
• Werk op een stabiele ondergrond of tafel om uitschieten te voorkomen.
• Laat deelnemers rustig werken en voorkom dat ze dicht op elkaar zitten tijdens het snijden.

Tips

• Laat deelnemers eerst oefenen met snijden in een reststuk hout voordat ze hun echte rune maken.
• Het is ook mogelijk om de runenstaven af te werken door ze kort boven een vlam te houden. Het idee hierachter is dat het hout daardoor een mooi donkere gloed krijgt, terwijl de rune zelf lichtgekleurd blijft. Hiermee bereik je dus qua licht-donker het tegenovergestelde.
• Het runen alfabet bestaat uit 24 tekens. Je kan er voor kiezen om gezamenlijk een complete set te maken die later gebruikt kan worden voor spellen, verhalen of symbolische opdrachten.
• Wanneer je een gat in het onbewerkte gedeelte van het hout boort, kan je met behulp van een touwtje er een sleutelhanger of ketting van maken.
• Gebruik bijvoorbeeld rechte wilgentakken die tijdens een natuurwerkdag zijn gesnoeid; zo geef je lokaal verzameld snoeihout een tweede leven als runenstaf.
• Je kan er ook voor kiezen om runen op stenen schilderen tijdens de activiteit Vind je uitdaging in runen.