Beschrijving van de activiteit

Het internet biedt ontzettend veel mogelijkheden, maar brengt ook risico’s met zich mee. Veel mensen hebben weleens iets vervelends meegemaakt: gelekte gegevens, doorgestuurde privéfoto’s of kwetsende opmerkingen onder een bericht. Soms maken mensen zelf fouten online, vaak zonder dat zij zich bewust zijn van de gevolgen. Daarom gaan we met elkaar in gesprek over deze ervaringen. Hoe kun je hiermee omgaan? Waar liggen jouw grenzen, en waar die van anderen?

Daarnaast bespreken we het onderwerp ethisch hacken (ook bekend als hacktivisme). Denk bijvoorbeeld aan acties van groepen zoals Anonymous, die eerder digitale aanvallen uitvoerden op organisaties zoals de Church of Scientology. Hierbij werden onder andere massaal pizza’s besteld op naam van de organisatie of werden faxapparaten overspoeld met zwarte pagina’s. Ook worden websites van (extreme) groeperingen soms gehackt om er boodschappen op te plaatsen, of worden DDoS-aanvallen uitgevoerd om servers plat te leggen.
Toch raken zulke acties vaak ook onbedoelde slachtoffers: technici die aanvallen moeten afslaan, andere websites die op dezelfde server draaien, of gebruikers die hinder ondervinden. Daarom gaan we samen in discussie: Waar ligt de ethische grens? Wat vind jij acceptabel, en wat gaat te ver?

Activiteit 1:  De Meningslijn – Vertellende Uitleg

We gaan een oefening doen waarbij je letterlijk laat zien hoe jij ergens over denkt. In het lokaal ligt een lange lijn op de grond. Aan de linkerkant staat: “Dit kan echt niet.” Aan de rechterkant staat: “Dit is helemaal oké.” En precies in het midden vind je: “Ik twijfel / het hangt van de situatie af.”

Straks leest de spelleider steeds een stelling voor. Het zijn situaties die online veel voorkomen. Zodra je de stelling hebt gehoord, lopen de jeugdleden naar de plek op de lijn die past bij hun mening. Denk er niet te lang over na: kies wat het beste voelt.

Wanneer iedereen een plek heeft gekozen, vraag je een paar jeugdleden om kort uit te leggen waarom je daar staat. Daarna mag je altijd van plek veranderen als je door iemand anders aan het denken bent gezet. Het draait hier niet om ‘goed’ of ‘fout’ denken—verschillen in mening zijn juist waardevol.

De stellingen waaruit je kunt kiezen, zijn bijvoorbeeld:

• “Een screenshot doorsturen van een privégesprek is oké als het grappig is.”
• “Een nare reactie plaatsen mag, want iedereen heeft recht op een mening.”
• “Als iemand iets online zet, mag je het delen.”
• “Een account hacken om iemand een lesje te leren is soms terecht.”
• “Anoniem blijven online maakt het makkelijker om eerlijk te zijn.”
• “Je bent zelf verantwoordelijk voor wat er met je foto’s gebeurt.”
• “Online pesten is minder erg dan pesten in het echt.”

Bij iedere stelling praten we kort door:

• Wat zijn de gevolgen van deze actie?
• Voor wie precies?
• En zou je hetzelfde doen als je naam eronder zou staan?

Het doel van deze oefening is niet om iedereen naar dezelfde plek te krijgen, maar om samen te ontdekken waarom we online soms anders denken, doen of reageren—en welke grenzen we belangrijk vinden.

Activiteit 2: online dilemma’s

In deze activiteit gaan de deelnemers aan de slag met echte online dilemma’s. De groep wordt verdeeld in kleine teams van drie tot vijf personen. Elk groepje krijgt een casus die een situatie beschrijft waarin online gedrag tot een lastig dilemma leidt.
De casussen kunnen bijvoorbeeld gaan over:

• Privéfoto – Je ontvangt een privéfoto van iemand waarmee je later ruzie krijgt. Wat doe je dan?
• Groepsapp – In een groepschat worden screenshots gedeeld van iemand die zelf niet in de groep zit.
• Nepaccount – Iemand maakt een nepaccount aan om een ander belachelijk te maken.
• Gegevens lekken – Je stuit online op persoonlijke gegevens van iemand die iets verkeerds heeft gedaan. Mag je dat delen?

Elk groepje bespreekt rustig de situatie en onderzoekt wat er precies gebeurt, wie er geraakt worden en welke keuzes ethisch verantwoord zijn. Ze denken na over waar de grens ligt in dit soort situaties en wat zij zelf zouden doen als ze hiermee geconfronteerd worden.

Na het groepsgesprek koppelt ieder team kort terug aan de rest van de groep. Zo ontstaat er een breder gesprek over hoe we omgaan met online grenzen, verantwoordelijkheid en respect.

Activiteit 3: Ethisch hacken & hacktivisme

In dit onderdeel staan we stil bij de vraag waar de grens ligt tussen digitaal activisme en digitaal schade toebrengen. We beginnen met een korte introductie over hacktivisme: situaties waarin digitale middelen worden ingezet om een statement te maken of een maatschappelijk probleem aan te kaarten. Hierbij gaat het niet om technische uitleg, maar om het verkennen van de morele en maatschappelijke kanten.

Aan de hand van bekende voorbeelden — zoals de acties van Anonymous, het platleggen van websites van extremistische organisaties, of DDoS-aanvallen op servers — ontdekken de deelnemers hoe complex deze dilemma’s kunnen zijn. Denk bijvoorbeeld aan protestacties waarbij websites worden aangepast om een boodschap te verspreiden, of aan digitale aanvallen die bedoeld zijn als vorm van verzet, maar waarbij soms ook onbedoelde slachtoffers worden geraakt, zoals andere websites op dezelfde server of technici die de schade moeten herstellen.

Werkvorm: Hoeken van de zaal

De ruimte wordt verdeeld in vier hoeken, elk met een duidelijke positie:

• Altijd fout
• Soms gerechtvaardigd
• Alleen oké als er geen schade ontstaat
• Ik weet het niet / ik twijfel

Deelnemers luisteren naar een aantal praktijksituaties en kiezen vervolgens de hoek die het beste past bij hun mening. Voorbeelden hiervan zijn digitale acties van Anonymous tegen Scientology, het platleggen van een website van een extremistische organisatie, of een DDoS-aanval die behalve het doelwit ook andere websites raakt.

Verdiepende discussie

Zodra iedereen een plek heeft gekozen, volgt een gesprek waarin deelnemers hun standpunt toelichten. Hierbij komen vragen aan bod zoals:

• Is een digitale aanval te vergelijken met een fysieke demonstratie?
• Kun je het ooit goedpraten dat onschuldigen schade ondervinden?
• Maakt een goed doel de gebruikte middelen acceptabel?
• Wie bepaalt eigenlijk wat “goed” of “fout” is?
• En: is niets doen óók een keuze?

Tijdens het gesprek wordt expliciet aandacht besteed aan de minder zichtbare gevolgen, zoals de impact op techneuten die de aanvallen moeten opvangen, de risico’s van gedeelde servers en de balans tussen vrijheid van meningsuiting en het voorkomen van schade.

Deze activiteit helpt deelnemers kritisch na te denken over online activisme, verantwoordelijkheid en de ethische grenzen van digitaal handelen.

Benodigd materiaal

Stellingen

PC met internet