Waarom / doel van de activiteit

Trek in het donker de natuur in, speur naar uilen en ontdek hoe deze nachtvogels leven.

Beschrijving van de activiteit

Zoek vooraf uit welke uilensoorten in de omgeving voorkomen en waar je de meeste kans hebt om ze te horen of te zien. Laat de scouts vooraf de roep, het leefgebied, het voedsel en de herkenningskenmerken van enkele kansrijke soorten onderzoeken. Beluister de roepen binnen, zodat ze deze tijdens de wandeling kunnen herkennen zonder buiten uilengeluiden af te spelen. Vraag eventueel advies aan een lokale vogelwerkgroep, natuurorganisatie of boswachter.

Ga rond de schemering of in de avond rustig op pad. Loop in stilte langs enkele vooraf gekozen luister- en observatieplekken. Een bosrand naast een weiland, een park met oude bomen of een landweg langs oude erven biedt vaak meer mogelijkheden dan een dicht en donker productiebos.

Let behalve op uilen ook op sporen. Braakballen zijn meestal donkere, langwerpige klonten met haren en kleine botjes. Ze kunnen onder vaste zitplaatsen, bomen of richels liggen. Ook veren en witte uitwerpselen kunnen op de aanwezigheid van uilen wijzen. Laat veren liggen en fotografeer de sporen. Verzamel alleen met toestemming enkele braakballen voor een vervolgactiviteit.

Bespreek na afloop welke uilen, geluiden en sporen de scouts hebben waargenomen. Ook zonder een uil te zien kan het herkennen van een roep of braakbal een geslaagd resultaat zijn.

Uilensoorten

Nederland kent zes uilensoorten die hier broeden. Gebruik naslagmateriaal om een geschikte omgeving te kiezen.

• Bosuil: Zoek in open loof- of gemengd bos, oude stadsparken, groene woonwijken en op boerenerven met oude bomen. Luister naar de bekende langgerekte "hoe"-roep van het mannetje en het korte "ke-wik" van het vrouwtje.
• Kerkuil: Zoek in halfopen boerenland bij schuren, boerderijen en kerktorens. Kerkuilen jagen na zonsondergang boven weilanden, akkerranden, bermen en ruige grasstroken. Hun roep klinkt als een lange, raspende krijs.
• Steenuil: Zoek in kleinschalig boerenland met knotwilgen, hoogstamboomgaarden, houtwallen, weitjes en oude erven. Kijk rond de schemering op paaltjes, daken en lage takken en luister naar de lage, fluitende "kiew-kiew-kiew"-roep.
• Ransuil: Zoek langs bosranden, in parken, houtwallen, duinen, heidegebieden en agrarisch gebied met open jachtvelden. Overdag rusten ransuilen graag in dichte naaldbomen. Het mannetje roept met een zachte, lage "hoe"; jonge ransuilen maken een opvallend hoge bedelroep.
• Velduil: Deze zeldzame uil leeft vooral in open gebieden met lage begroeiing, zoals duinen, kwelders, veengebieden, moerassen en uitgestrekte weilanden. Hij jaagt laag boven de grond en kan ook overdag of rond de schemering actief zijn.
• Oehoe: Deze zeer grote uil komt plaatselijk voor bij steengroeven, rotsachtige terreinen en uitgestrekte bosrijke gebieden. Omdat de soort zeldzaam is en broedplaatsen gevoelig zijn voor verstoring, kun je hier alleen gericht naar zoeken met hulp van een deskundige.

Benodigd materiaal

• Naslagmateriaal en geluidsfragmenten van uilen
• Zaklampen met rood licht (voor onderweg naar de locatie)
• Veiligheidshesjes bij routes langs het verkeer
• Eventueel verrekijkers
• Eventueel handschoenen en afsluitbare zakjes voor braakballen

Veiligheid

• Controleer vooraf of het gekozen natuurgebied na zonsondergang toegankelijk is. Blijf op openbare paden of vraag toestemming aan de eigenaar of beheerder.
• Houd afstand van uilen en hun rust- en nestplaatsen. Lok uilen niet met afgespeelde uilengeluiden en schijn niet rechtstreeks op de dieren. Ga niet zonder toestemming schuren, erven of andere gebouwen binnen.
• Houd de groep bij elkaar en gebruik langs wegen veiligheidshesjes. Laat meegenomen braakballen alleen met handschoenen aanraken en was na afloop de handen.

Tips

• Vraag een lokale vogelwerkgroep, IVN-afdeling, boswachter of andere deskundige welke soorten in de omgeving voorkomen. Een deskundige kan de kans op waarnemingen vergroten en meer vertellen over de geluiden en sporen.
• Voorkom teleurstelling door vooraf uit te leggen dat uilen zich niet altijd laten zien. Het vinden van sporen of horen van een roep is ook een geslaagd resultaat.
• Pluis gevonden braakballen tijdens een volgende opkomst uit met de activiteit Uilenbraakbal uitpluizen.