Waarom / doel van de activiteit
Ontdek welke uitspraak gelogen is door kritisch te luisteren, gerichte vragen te stellen en je eerste indruk te heroverwegen.
Beschrijving van de activiteit
Zet een stoel voor de groep: de werkplaatsstoel van Geppetto. Kies één deelnemer als Pinokkio. Die vertelt drie dingen over zichzelf: twee uitspraken zijn waar en één uitspraak is gelogen. Kies feiten die de andere deelnemers waarschijnlijk nog niet kennen. Pinokkio kan bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik heb tijdens een kamp buiten geslapen, ik kan een platte knoop leggen en ik ben ooit verdwaald tijdens een hike.’
Laat iedereen opschrijven welke uitspraak volgens hen gelogen is en waarom. Bespreek kort de verschillende inschattingen, maar laat Pinokkio nog niets verklappen. De leiding kan naar eigen inzicht een tip geven die de deelnemers helpt om in de tweede ronde gerichtere vragen te stellen.
De deelnemers mogen Pinokkio vervolgens één tot anderhalve minuut vragen stellen. Ze proberen hiermee te ontdekken welke uitspraak niet waar is.
Laat iedereen daarna opnieuw opschrijven welke uitspraak volgens hen gelogen is en waarom. Bespreek wie van mening is veranderd en welke antwoorden of vragen daarvoor zorgden.
Pinokkio onthult welke uitspraak gelogen was. Bespreek welke open, concrete en verdiepende vragen de meeste bruikbare details opleverden en welke gesloten of suggestieve vragen weinig nieuwe informatie gaven. Benadruk dat zenuwachtig gedrag of wegkijken geen betrouwbaar bewijs van liegen is. Sta ook kort stil bij het halo- en horn-effect: één positieve of negatieve eigenschap kan je oordeel over iemand onbewust kleuren.
Vraagtechnieken
| Voorbeeldvraag | Vraagtechniek | Waarom is deze bruikbaar? |
|---|---|---|
| Vertel eens over het kamp waarop je buiten sliep. | Open vraag | Nodigt uit tot een uitgebreid antwoord met meerdere aanknopingspunten. |
| Wat gebeurde er toen je merkte dat je verdwaald was? | Doorvraag | Vraagt verder op een genoemd detail en levert nieuwe informatie op. |
| Waar sliep je precies? | Concrete vraag | Levert specifieke informatie op die beter te vergelijken of controleren is. |
| Welke stappen gebruik je om een platte knoop te leggen? | Kennisvraag | Laat iemand uitleggen hoe iets werkt in plaats van alleen te zeggen dat die het kan. |
| Wat vond je het lastigste aan die nacht buiten? | Ervaringsvraag | Vraagt naar een persoonlijke herinnering en kan onverwachte details opleveren. |
| Kun je echt een platte knoop leggen? | Gesloten vraag | Levert meestal alleen ja of nee op en daardoor weinig nieuwe informatie. |
| Je sliep zeker in een tent? | Suggestieve vraag | Geeft al een mogelijk antwoord mee en kan het antwoord sturen. |
| Waarom verzin je dat verhaal over die hike? | Beschuldigende vraag | Gaat al uit van een leugen en kan iemand defensief maken. |
Gebruik vooral open, concrete en verdiepende vragen om meer details te verzamelen. Gesloten, suggestieve en beschuldigende vragen leveren meestal minder bruikbare informatie op.
Benodigd materiaal
- Pen en papier voor iedere deelnemer
- Stoel voor Pinokkio
- Eventueel lijst met vraagtechnieken als inspiratie voor de tip na de eerste ronde (zie hierboven)
Veiligheid
- Verplicht niemand om Pinokkio te spelen. Neem als leiding zelf deze rol op je als geen deelnemer zich vrijwillig aanmeldt.
- Spreek af dat deelnemers alleen uitspraken delen waar zij zich prettig bij voelen.
- Laat vragen over gevoelige of persoonlijke onderwerpen achterwege en respecteer het wanneer iemand geen antwoord wil geven.
- Benadruk dat verkeerde inschattingen niets zeggen over iemands betrouwbaarheid of karakter.
Tips
- Speel meerdere korte rondes, zodat verschillende deelnemers Pinokkio kunnen zijn en iedereen verschillende vraagtechnieken kan uitproberen.
- Speel de activiteit bij veel deelnemers in ploegen, waarbij iedere ploeg een eigen Pinokkio ondervraagt.
- Gebruik voor meer thematiek de naam Japie Krekel voor de leiding die na de eerste inschatting een aanwijzing geeft.
- Gebruik deze activiteit aan het begin van een seizoen of bij een nieuw samengestelde groep als kennismakingsspel, zodat deelnemers op een speelse manier meer over elkaar ontdekken en direct oefenen met aandachtig luisteren en doorvragen.