Waarom / doel van de activiteit
Vlecht van soepele wilgentenen een stevige mattenklopper die je op kamp meteen kunt gebruiken.
Beschrijving van de activiteit
Maak een traditionele mattenklopper van wilgentenen. Dit praktische gebruiksvoorwerp komt op kamp goed van pas om bijvoorbeeld een deurmat of picknickkleed uit te kloppen. Ondertussen leren deelnemers werken met natuurlijke materialen, een eenvoudige vlechttechniek toepassen en een stevige constructie maken.
Voorbereiding
Leg de wilgentenen ruim van tevoren in een teil, emmer of speciekuip met water, zodat ze soepel worden en minder snel breken. Verse tenen hebben vaak genoeg aan 12 uur weken, terwijl drogere tenen 24 uur of langer nodig hebben. Controleer of de tenen goed buigen zonder te knakken.
Sorteer voor iedere deelnemer twee lange, stevige maar buigzame tenen van ongeveer 120 tot 140 centimeter voor de basisvorm en enkele dunnere tenen van 80 tot 120 centimeter voor het vlechtwerk. Te dikke of droge tenen zijn lastig te verwerken en breken sneller.
Maak als leiding vooraf een voorbeeld van de mattenklopper. Zo kunnen deelnemers zien wat ze gaan maken. Houd de wilgentenen tijdens de activiteit vochtig en haal alleen uit het water wat direct nodig is.
Het handvat maken
Laat het voorbeeld zien en leg uit dat de mattenklopper bestaat uit een handvat met een platte, ovale klopper. De vorm hoeft niet perfect symmetrisch te zijn, zolang het geheel maar stevig en goed hanteerbaar wordt. Laat de deelnemers stap voor stap meewerken.
Neem twee lange wilgentenen en leg ze naast elkaar. Bind ze aan één kant stevig samen, ongeveer 15 centimeter vanaf het uiteinde. Draai de twee lange delen vanaf dit punt om elkaar heen tot een handvat van ongeveer 20 tot 25 centimeter ontstaat.
Help deelnemers waar nodig, want een stevig handvat vormt de basis van de mattenklopper.
De ovale kop vormen
Buig de resterende lengte van beide tenen naar voren tot een platte, ovale lus. Houd de kop vrij compact, ongeveer 18 tot 22 centimeter lang en 12 tot 16 centimeter breed. Zo blijft de mattenklopper stevig en is deze makkelijker te maken.
Breng de uiteinden terug naar het handvat en wikkel ze er stevig omheen. Gebruik eventueel een dunne wilgenteen of een stukje jute- of sisaltouw om de verbinding vast te zetten. Controleer of de lus plat blijft en niet scheef trekt.
De kop vlechten
Neem een dunne, soepele wilgenteen en bevestig deze onderaan bij het handvat. Leid de teen afwisselend van de ene zijkant van de lus naar de andere en sla hem telkens strak om het frame. Zo ontstaan dwarsverbindingen die de kop verstevigen.
Trek elke slag goed aan en schuif de slagen dicht tegen elkaar. Herhaal dit met meerdere dunne tenen totdat het slagvlak stevig genoeg is. De vorm hoeft niet helemaal symmetrisch te zijn, zolang de mattenklopper stevig blijft en prettig in de hand ligt.
Afwerken en drogen
Controleer of de kop plat en stevig is. Buig uitstekende uiteinden naar binnen of knip ze kort af. Voeg extra dwarsverbindingen toe als de kop nog slap aanvoelt en zet losse verbindingen eventueel vast met een stukje touw.
Laat de mattenklopper minstens één dag drogen op een luchtige plek. Tijdens het drogen wordt het vlechtwerk steviger en blijft de vorm beter behouden. Bewaar de mattenklopper niet direct naast een verwarming of op een erg droge plek, om scheuren te voorkomen.
Test je mattenklopper
Vergelijk de resultaten met elkaar. Welke vorm ligt prettig in de hand? Welke constructie voelt het stevigst? En welke wilgentenen waren makkelijk of juist lastig te verwerken? Bespreek hoe materiaalkeuze, spanning en vorm het eindresultaat beïnvloeden.
Hang vervolgens een mat of kleed over een lijn, hek of tak en probeer de mattenkloppers met rustige slagen uit. Zo ontdekken de deelnemers meteen hoe bruikbaar hun zelfgemaakte gereedschap is.
Benodigd materiaal
- Per deelnemer 2 stevige wilgentenen van ongeveer 120 tot 140 cm
- Per deelnemer 3 tot 5 dunnere wilgentenen van ongeveer 80 tot 120 cm
- 1 of meer teilen, emmers of een speciekuip met water
- 1 snoeischaar of heggenschaar per 2 tot 4 deelnemers
- Jute touw of dun sisaltouw als reservemateriaal
- Eventueel werkhandschoenen (optioneel, vooral bij stugger hout)
- Voorbeeld van een mattenklopper
- Stappenplan of voorbeeldfoto's
- Oude handdoeken of een zeil op tafel of op de grond
Veiligheid
- Gebruik snoei- of heggenscharen alleen op een vaste plek, met voldoende ruimte tussen de deelnemers. Loop niet rond met de scharen.
- Werk met soepele, natgemaakte wilgentenen. Droge of te dikke tenen breken sneller en kunnen onverwacht terugveren.
- Buig de wilgentenen van je gezicht af en houd voldoende afstand van elkaar om te voorkomen dat terugverende takken iemand raken.
- Gebruik de mattenklopper alleen voor matten, kleden en doeken, nooit om elkaar mee te slaan.
Tips
- Maak voor jongere speltakken het materiaal vooraf op maat en bereid het begin van het handvat alvast voor, zodat deelnemers zich kunnen richten op buigen en vlechten.
- Laat oudere speltakken zelf geschikte wilgentenen selecteren en experimenteren met verschillende vormen van het slagvlak.
- Gebruik de mattenklopper vooral voor droge matten, picknickkleden, dekens of decorstukken. Hang ze over een lijn, hek of tak en klop ze met rustige slagen uit. Vermijd kwetsbare stoffen en natte of modderige spullen, omdat je het vuil dan juist verder in het materiaal slaat.
- Verzamel de wilgentenen rond Natuurwerkdag of NLdoet.
- Een andere makkelijkere maak-activiteit waarbij je ook een practisch gebruiksvoorwerp maakt van natuurmaterialen is Takkenbezem.